Uzmanlık
PHP geliştiricisi — 2008'den beri
2008'den beri PHP'nin her türlüsünü yazıyorum; Laravel, Symfony, CodeIgniter fark etmiyor. Uzun yılların verdiği deneyimle en rahat olduğum ekosistem burası.
- Başlangıç
- 2008 Başlangıç
- yıl
- 18 yıl
- yazı
- 88 yazı
- proje
- 5 proje
PHP ekosisteminde ben
PHP geliştiricisi olarak işimin merkezinde tek bir soru duruyor: iş kuralı nerede yaşayacak? Framework seçimi, dizin düzeni ve test yüzeyi bu sorunun cevabından sonra geliyor. Ters sırayla kurulan projelerde kural uygulamanın her yerine dağılıyor ve bakım maliyeti tam orada başlıyor.
Aşağıdakiler uygulama seviyesinde ne yaptığım ve kararları neye göre verdiğim. Mikroservis sınırları, event-driven tasarımın kendisi ve veritabanı iç mekaniği gibi konuları maliyetleriyle birlikte sade.dev tarafında yazıyorum.
PHP tarafında ne geliştiriyorum
Ortak noktaları tanıtım sitesi olmamaları; PHP'yi iş kuralının yaşadığı yerde kullanıyorum.
-
Fatura ve ödeme akışları
Para akışına dokunan, iş kuralını uygulamanın içinde taşıyan sistemler.
-
Asenkron arka plan işleri
Kuyruk, consumer ve idempotent tüketim; senkron beklemeyi kullanıcının önünden alan yapılar.
-
Framework'lü kurulumlar
Laravel, Symfony ve CodeIgniter; sıfırdan kurduğum işlerde de devraldığım kod tabanlarında da. Üçü de aynı dilin üstünde duruyor; uygulama seviyesinde asıl işi yapan şey framework değil, iş kuralını nereye koyduğunuz.
-
Framework'süz kütüphaneler
Tek başına çalışabilen, MIT lisanslı paketler; router'dan PSR-11 container'a kadar. Bir kütüphaneyi başkasının projesine soktuğunuzda geri alınamayan tek şey imzadır.
Framework kararını nasıl veriyorum
Yeni bir işe girerken önce framework seçmiyorum; sırayı belirleyen şey de benim tercihim değil.
- 01 Senkron mu, asenkron mu
- Bu karar kuyruğu, hata sözleşmesini ve aynı istek iki kez geldiğinde ne olacağını birlikte belirliyor; sonradan değiştirmesi en pahalı karar bu ve framework'ten önce geliyor.
- 02 Ekipteki geliştiricilerin bildiği araç
- Ekipte Symfony bilen yoksa o ürünü Symfony ile yazmak, kazandırdığından fazlasını götürür.
- 03 MVP'ye verilen süre ve ürünün kendi ihtiyacı
- Teslim tarihi ve ürünün kendine özgü ihtiyacı, bir framework'ün hazır getirdiklerinin ne kadarını gerçekten kullanacağımı belirliyor.
- 04 Performans, en sonda
- Bu kararın en zayıf gerekçesi. Ölçtüğümde framework'ler arasındaki fark, istek gerçek iş yapmaya başlar başlamaz kapanıyor.
Devraldığım bir kod tabanında sıra
İşlerin bir kısmı sıfırdan kurulmuyor, devralınıyor; devralınan kodda ilk iş yeniden yazmak değil.
- 01 Önce davranışı anlamak
- Hangi kural nerede duruyor, hangi yan etki hangi isteğe bağlı, testin koruduğu yüzey nereye kadar uzanıyor. Bunlar netleşmeden yapılan iyileştirme, çalışan bir sistemi görünmez biçimde bozma riskidir.
- 02 Sonra test yüzeyini genişletmek
- Değişikliğe dokunmadan önce koruma kurmak; sonrasında yapılan her düzeltmenin bedeli düşüyor.
- 03 En son sürüm ve bağımlılık temizliği
- İşin sıradan parçası ama aynı ölçüye bağlı: değişikliğin bedeli, getirdiği rahatlıktan küçük olmalı.
Testi hangi üç yüzeyde kuruyorum
Test benim için kalite rozeti değil, değişikliğin maliyetini düşüren araç; o yüzden baştan bir yüzey olarak kuruluyor.
-
İş kuralının doğrudan sınandığı yer
Kuralın kendisi, dış dünyaya hiç çıkmadan sınanıyor. Testi olmayan bir kural, ilk yoğun günde sessizce değişebilecek bir kuraldır.
-
Dış sınırın taklit edildiği yer
Ödeme sağlayıcısı, kuyruk, üçüncü taraf servis; sınırın karşı tarafı taklit ediliyor ki test kendi başına koşabilsin.
-
Akışın uçtan uca yürütüldüğü yer
İsteğin girip sonucun çıktığı yol. Parçalar tek tek doğruyken birleşimin yanlış olduğu durumu yalnız burası görüyor.
Mimariyi burada anlatmıyorum
Mikroservis sınırları, event-driven tasarımın kendisi, veritabanı iç mekaniği ve cache stratejisi gibi konuları bu sayfada kendi başlarına ele almıyorum; onları yazdığım yer sade.dev.
Bu alandaki son yazılar
Sıfırdan hızlı, mevcut sistemde yavaş: agent çağında brownfield'in gerçek maliyeti
Agent'la günlerde biten iş, yıllardır çalışan bir sistemde bir hafta sürüyor. Çünkü orada asıl maliyet kod üretmek değil; kuralı bulmak ve doğrulamak.
Aynı mesaj, farklı sonuç: event-driven mimaride determinizm
Event-driven mimaride aynı mesaj neden farklı sonuç üretir? Gerçek bir fatura akışından: determinizmi bozan gizli girdiler ve geri kazandıran dört hamle.
Dual-write'tan outbox'a: idempotent tüketim ve alan-seviyesi şifreleme günlüğü
Aynı projede dual-write yüzünden kaybolan event'ler beni transactional outbox'a, at-least-once teslim de idempotent tüketime götürdü. Bir de GDPR alanlarını x-gdpr-sensitive ile satır seviyesinde şifreledim. Gerçek bir projeden notlar.
Bu alandaki ölçümler
Bir PHP framework'ünü kurmanın sabit maliyeti: disk boyutu hiçbir şey söylemiyor
Yedi PHP framework'ü kurulduğunda diskte kaç megabayt, istek başına kaç dosya ve ilk istekte kaç milisaniye tutuyor — ve bu sayılardan hangisi gerçekten yük altındaki hızı öngörüyor?
Bulgu
Disk boyutu hiçbir şey öngörmüyor: Yii2 en büyük vendor'a sahip (34,1 MB) ama istek başına yalnız 62 dosya yüklüyor — sahanın en azlarından. İstek başına dosya sayısı da öngörmüyor: CodeIgniter 96 dosya yükleyip 6.431 istek/sn veriyor, Symfony 224 dosya yükleyip 13.067 veriyor. Gerçekten ayrışan tek şey opcache soğukken ödenen ilk istek: Phalcon 2,2 ms, Laravel 72,2 ms — otuz üç kat. Bu, her deploy'dan sonra ilk ziyaretçinin ödediği derleme faturasıdır ve framework başına birkaç kilobayt değil, onlarca milisaniye tutuyor.
17 gün önce ölçüldü
opcache preload deploy faturasını on dört kata kadar siliyor — ama yedi framework'ün beşi onu size vermiyor
`opcache.preload` açıkken yedi PHP framework'ünün deploy sonrası ilk isteği ne kadar sürüyor, bu kazanç neye mal oluyor, ve kimler ona erişebiliyor?
Bulgu
Preload, soğuk ilk isteği 3,5 ile 14,2 kat arasında kısaltıyor: Symfony 35,58 ms'den 2,50 ms'ye, yani Phalcon'un çıplak seviyesine iniyor. Ama yedi adayın yalnız ikisi (Symfony, CodeIgniter) resmî bir preload dosyası yayınlıyor; kalan beşinde kazanç masada duruyor ve kullanıcının kendi yazmasını bekliyor. Yazmak da göründüğü kadar kolay değil: classmap'ten körlemesine üretilen preload Symfony'yi hiç ayağa kaldırmıyor, CodeIgniter'da ise elle seçilmiş resmî dosyadan (3,13 ms) daha kötü sonuç veriyor (5,29 ms). Ve bedel kaybolmuyor: Laravel'in classmap preload'ı ziyaretçiden aldığı 62 ms'yi php-fpm'in ayağa kalkışına 2.340 ms olarak yazıyor.
15 gün önce ölçüldü
Yedi PHP framework'ü aynı yükte ölçtüm: fark, istek gerçek iş yaptıkça küçülüyor
Aynı donanımda, aynı PHP sürümünde ve aynı yedi rotayla, Laravel, Symfony, CodeIgniter, Yii2, Phalcon, Laminas ve Slim saniyede kaç isteği ne gecikmeyle karşılıyor?
Bulgu
Boş bir rotada en hızlı ile en yavaş arasında 4,4 kat var (Slim 25.975, Laravel 5.966 istek/sn). Ama istek gerçek iş yapmaya başlayınca fark kapanıyor: veritabanından tek satır çeken bir istekte 3,7 kata, yirmi satır çekende 3,5 kata iniyor. Phalcon boş rotada üçüncüyken veritabanı isteğinde beşinciye düşüyor — C eklentisi olmak, sorgu beklerken bir işe yaramıyor. Asıl pahalı olan şey framework seçimi değil: Laravel'in kendi varsayılan web middleware grubu, aynı yanıtı 5.858'den 2.176 istek/sn'ye düşürüyor — yani tek bir varsayılan, framework'ler arasındaki farkın çoğundan daha pahalı.
17 gün önce ölçüldü
Bu alanda geliştirdiklerim
academia.sh: teori ile sahadan gelen problem aynı derste durabilir mi?
Ücretsiz ve herkese açık, metin merkezli öğrenme platformu; ders kitabı teorisiyle sektörde karşılaşılan problemleri tek ders akışında tutuyor.
Şu an ne yapıyor
Ücretsiz ve kayıt duvarı olmayan bir öğrenme platformu olarak yayında: alan-müfredat-kurs-ünite-ders hiyerarşisi, tam metin arama, ilerleme takibi ve doğrulanabilir sertifika çalışıyor. Bilgisayar bilimleri müfredatını okumak isteyen herkes bugün kullanabilir.
Qurandia: numarası tutmayan iki veri setini metnin parmak iziyle eşleştirmek
Kur'an okumak, anlamak ve öğrenmek isteyenler için açık ve ücretsiz bir kaynak; Kur'an ve hadis merkezli araştırmayı tek çatı altında topluyor.
Şu an ne yapıyor
Kur'an ve hadis metinlerini birlikte okumaya ve aramaya açık, ücretsiz bir kaynak olarak yayında; harf düzeyinde parmak izi eşlemesi hadis koleksiyonlarında %91–99 kapsam veriyor. Kaynağa doğrudan bakmak isteyen okuyucu ve araştırmacı bugün kullanabilir.
Çok hesaplı gelir-gider takibini tek modelde toplayan finans çekirdeği; web + iOS + Android'de çalışan Parantaj'a dönüştü.
Şu an ne yapıyor
Tek hesap/işlem modeli çoklu hesap yönetimini, bütçeyi, hedefleri ve raporlamayı aynı çekirdekte taşıyor; web, iOS ve Android istemcileri yayında. Kişisel ve kurumsal finansını tek yerden takip etmek isteyen kullanabilir.
Bu alanda üretime çıkan işler
Parantaj
Devam ediyorOwner
Kişisel ve kurumsal finansal yönetim platformu. Gelir-gider takibi, bütçe planlama, detaylı raporlama ve çoklu hesap yönetimi sunar.
BabelQueue
Devam ediyorFounder & Developer
BabelQueue, farklı dillerde yazılmış servislerin aynı kuyruğu serileştirme kilidine takılmadan paylaşmasını sağlayan, dilden bağımsız bir mesaj kuyruğu standardıdır. PHP'nin serialize()'ı gibi dile özgü formatlar yerine; her dilin doğal olarak okuyabildiği, schema_version 1'de dondurulmuş katı bir JSON zarfı tanımlar. Redis ve RabbitMQ üzerinde, sidecar ya da broker eklentisi olmadan, %2'nin altında ek yükle çalışır.
InitPHP
Devam ediyorFounder & Developer
30+ modüler PHP kütüphanesi (Router, Database, Cache, Mailer, Socket, ...) ile minimalist bir MVC çatısını (Framework3) tek bir ekosistem altında yayınladım; tim paketler Composer/Packagist'te MIT lisansıyla erişilebilir. Kod tabanı PHP-FIG standartlarına uyumlu; tip güvenliği, PHPUnit testleri, kapsamlı dökümanlar ve örneklerle destekleniyor.
Bu alanda sorulanlar
Bu eksende 14 soru yanıtlandı.
Integer cent olarak sakladığım para alanları için custom cast mı yoksa accessor/mutator mı kullanmalıyım?
DB'de integer cent, modelde immutable `Money`: eşlemeyi tek bir `CastsAttributes` sınıfına toplayın, currency'yi aynı cast'ta ikinci kolon yapın.
İşlediğim satırları aynı anda güncellerken chunk yerine chunkById mı kullanmalıyım?
Satır başına gerçek iş varsa `chunkById()` kullanıp cursor kolonuna dokunmayın; iş yalnız bir kolonu güncellemekse tek bir set-based `UPDATE`'e geçin.
readonly value object'lerimde "withX" tarzı kopyalama metotlarını nasıl temiz yazarım?
`readonly`'de withX yeni instance döndürür: taşınabilir yol `new self` + named arguments, PHP 8.5'te doğrulama basitse `clone($this, [...])`.
Birlikte kullandığım teknolojiler
-
Laravel
İş kuralı ve para akışı taşıyan işlerde ilk uzandığım framework.
-
Symfony
Bileşen bileşen kurulan, sınırı net projelerde tercih ettiğim framework.
-
CodeIgniter
Hem sıfırdan başladığım hem devraldığım kod tabanlarında karşıma çıkan hafif framework.
-
Composer
Bağımlılık yönetimi; 2014'te kütüphane zip'i indirmeyi bıraktığım yer.
-
PHPUnit
Test tarafının tabanı; eski kod tabanlarında hâlâ karşılaştığım araç.
-
Pest
Yeni projelerde test yüzeyi olarak tercih ettiğim katman.
-
Redis
Önbellek, oturum ve kuyruk deposu.
-
MySQL
Birincil ilişkisel depo.
-
RabbitMQ
Faturalandırmayı senkron akıştan çıkardığım yer.
Sık sorulanlar
7 soru
-
PHP ile kaç yıldır çalışıyorsun?
2008'den bu yana, 18 yıldır. Bu sürenin 88 yazılık kısmı bu sitede kayıtlı.
-
Hangi PHP framework'lerini kullanıyorsun?
Derinliğim Laravel'de: ilk projeme Laravel 4 ile başladım, blog arşivinde 5'ten 12'ye kadar ayrı geçiş notları var. Ama tek framework'üm Laravel değil — Symfony ve CodeIgniter'ı hem sıfırdan kurduğum işlerde hem devraldığım kod tabanlarında kullandım.
-
Framework kullanmadan PHP yazıyor musun?
Evet. Tek başına çalışabilen paketleri, router'dan PSR-11 container'a kadar, framework'e yaslanmadan yazdım; hepsi MIT lisansıyla Packagist'te. Framework'e yaslanmadan PHP yazmak, framework'ün sizin yerinize ne yaptığını öğrenmenin de en kısa yolu.
-
Bir proje için PHP framework'ünü neye göre seçiyorsun?
Üç parametre belirliyor: MVP'ye verilen süre, ekipteki geliştiricilerin bildiği araç ve ürünün kendine özgü ihtiyacı. Performans genelde bu kararın en zayıf gerekçesi — ölçtüğümde framework'ler arasındaki fark, istek gerçek iş yapmaya başlar başlamaz kapanıyor.
-
Yeni bir PHP projesine nasıl başlıyorsun?
Framework seçerek değil. Önce işin senkron mu asenkron mu yürüyeceğine karar veriyorum. Bu karar kuyruğu, hata sözleşmesini ve idempotency ihtiyacını birlikte belirlediği için sonradan değiştirmesi en pahalı karar o.
-
Mimari tasarım da yapıyor musun?
Evet, ama o tarafı burada anlatmıyorum. Bu sayfa uygulama seviyesinde ne yaptığımı gösterir; mimari kararların kendisini maliyetleriyle birlikte sade.dev'de yazıyorum.
-
Kaç projede PHP kullandın?
Bu sitede kayıtlı projelerin 5 tanesi PHP tarafına dokunuyor; freelance dönemde teslim ettiğim işlerin çoğu portfolyoda değil.
Birlikte çalışalım
Bu ekosistemde bir işiniz varsa, ne yaptığınızı anlatın; nasıl kurulacağını konuşalım.