PHP 7.4 ile gelen typed properties ve ok fonksiyonları

PHP 7.4, Kasım 2019’da kararlı sürüm olarak yayınlandı. 7.x serisinin bu son büyük sürümünü sabırsızlıkla bekliyordum — iki özellik için: typed properties ve arrow function’lar. Birkaç haftadır gerçek kod yazarken kullanıyorum; izlenimlerimi paylaşmak istiyorum.

Typed properties: sınıf özelliklerine tip

PHP 7.3 ve öncesinde bir sınıf özelliğinin (class property) tipini belirtmenin dil seviyesinde resmi bir yolu yoktu. Docblock ile @var string yazabilirdiniz ama bu yalnızca IDE ipucu ve dokümantasyon içindi — runtime’da bir etkisi yoktu.

PHP 7.4 ile artık şunu yapabiliyoruz:

<?php

class User
{
    public int $id;
    public string $name;
    public string $email;
    public ?string $phone = null;
    public DateTimeImmutable $createdAt;
}

Bu tip bildirimleri runtime’da zorunlu tutuluyor. $user->id = 'metin' demeye çalışırsanız TypeError alırsınız. Bu, PHP 7.0 ile gelen parametre ve dönüş tipi bildirimlerinin sınıf özelliklerine genişletilmesi.

Nullable ve varsayılan değerler

?string gibi nullable tip kullanabilirsiniz. Ama şunu bilmek önemli: tipli bir özellik null değer taşıyabilmesi için ya nullable (?T) tanımlanmalı ya da bir varsayılan değer atanmalı. Aksi hâlde başlatılmamış bir özelliğe erişmek Error fırlatıyor:

<?php

class Product
{
    public string $name; // başlatılmadan okunursa: Error
    public ?string $description = null; // güvenle okunabilir
    public float $price = 0.0;
}

$p = new Product();
// echo $p->name; // Fatal error: Typed property not initialized

$p->name = 'Kalem';
echo $p->name; // "Kalem"

Bu davranışı başta garip buldum. Ama aslında bir güvence: bir nesneyi oluştururken hangi özellikleri başlatmanız gerektiğini derleme anında değil, çalışma anında açıkça anlıyorsunuz. Constructor injection alışkanlığıyla birleşince bu sorunu yaşamıyorsunuz:

<?php

class User
{
    public function __construct(
        public int $id,
        public string $name,
        public string $email,
        public ?string $phone = null
    ) {}
}

Burada PHP 7.4’te constructor promotion henüz yok (bu PHP 8.0 ile gelecek), ama constructor’da açıkça atama yaparak aynı güvenceyi sağlayabilirsiniz.

Value object’ler için mükemmel

Tipli özellikler en çok değer nesnelerinde değer katıyor. Bir para birimi, adres veya koordinat gibi yapıları temsil eden sınıflarda özellik tiplerinin açık olması, yanlış kullanımı erkenden yakalıyor:

<?php

class Money
{
    public int $amount;   // kuruş cinsinden
    public string $currency;

    public function __construct(int $amount, string $currency)
    {
        $this->amount = $amount;
        $this->currency = $currency;
    }
}

Docblock’tan gerçek tipe geçişin getirisi

Typed properties öncesinde @var docblock’u yazmak bir alışkanlıktı, ama bunun yanlış girilmesini ya da zamanla güncellenmemesini engelleyen hiçbir şey yoktu. Kodun @var int diyip özelliğe string atanmış olduğu durumları birden fazla kez yaşadım. Dil seviyesinde tip bildirimi bu tutarsızlığı imkânsız kılıyor; docblock artık enforced bir belge, keyfi bir yorum değil.

Arrow Functions

PHP’nin closure sözdizimi her zaman biraz kalabalık oldu:

<?php

$multiplier = 3;
$result = array_map(function ($n) use ($multiplier) {
    return $n * $multiplier;
}, [1, 2, 3, 4, 5]);

use ($multiplier) satırı dış kapsamdan değişken yakalamak için gerekli — ama dikkat dağıtıcı. PHP 7.4’ün arrow function sözdizimi bunu sadeleştiriyor:

<?php

$multiplier = 3;
$result = array_map(fn($n) => $n * $multiplier, [1, 2, 3, 4, 5]);

fn anahtar kelimesiyle yazılan fonksiyonlar dış kapsamı otomatik olarak yakalıyor; use gerekmez. return de yazmak gerekmiyor — tek ifade otomatik döndürülüyor.

Karmaşık dönüştürme zincirlerinde bu gerçekten fark yaratıyor:

<?php

$aktifKullaniciAdalari = array_map(
    fn($user) => $user->name,
    array_filter($users, fn($user) => $user->active)
);

Sınır: tek ifade

Ok fonksiyonları yalnızca tek bir ifade içerebiliyor. Birden fazla satır gerekiyorsa klasik function + use sözdizimi hâlâ yerinde. Bu sınır bazen can sıkıcı; özellikle bir koşul ya da ara değişken gereken durumlarda ok fonksiyonunu kullanamıyorsunuz. Ama bu kısıt kasıtlı: tek ifadelik zorunluluk, ok fonksiyonunu gerçekten kısa ve odaklı tutuyor. Uzun bir fonksiyon yazmak istiyorsanız bunu kasıtlı olarak eski sözdizimle yapmanız gerekiyor; bu da bir tür tasarım kararı.

7.x serisinin kapanışı

PHP 7.4, 7.x ailesinin son büyük sürümü. Typed properties ve arrow function’lar, PHP’nin tip sistemini ve fonksiyonel programlama kalıplarını güçlendiren eklemeler. 8.0 çok daha büyük bir sıçrama vaat ediyor — JIT derleyici, union types, match expression. Ama o köprüyü gelince geçeceğiz.

Şimdilik 7.4, production’da kullanmaktan çekinmeyeceğim, olgun ve değer katan bir sürüm.