# Araştırma, Ölçüm & Analiz Kayıtları

> Ölçüm, analiz, ekosistem taraması ve kaynak derlemesi kayıtları: hangi soruyu kovaladım, nasıl araştırdım, ne buldum ve sonuca ne kadar güveniyorum.

- kayıt: 3
- Kaynak: https://www.muhammetsafak.com.tr/research/
- Dil: tr-TR
- Yazar: Muhammet Şafak

---
## Tüm programlar

- **Dil & çalışma zamanı** (0) — Sürüm yükseltmelerinin, derleyici ve çalışma zamanı ayarlarının aynı iş üzerindeki farkı: JIT, opcache, GC ve bellek davranışı. Ölçümün yanında sürüm notu ve RFC çözümlemesi de buraya girer. — https://www.muhammetsafak.com.tr/research/program/dil-runtime/
- **Veritabanı & sorgu** (0) — Index stratejisi, sorgu planı ve bağlantı yönetiminin gerçek veri hacmi altında ödediği bedel. Ölçümün yanında şema kararı ve migration sırası çözümlemesi de buraya girer. — https://www.muhammetsafak.com.tr/research/program/veritabani/
- **Servis & yük** (1) — HTTP servisinin yük altındaki gecikme dağılımı, doyma noktası ve kuyruk davranışı — ortalama değil p95/p99. Ölçümün yanında backpressure, circuit breaker ve kuyruklama gibi örüntülerin çözümlemesi de buraya girer. — https://www.muhammetsafak.com.tr/research/program/servis-yuk/
- **Araç karşılaştırması** (1) — Aynı işi yapan iki aracın ölçülebilir farkı: derleme süresi, çıktı boyutu, bellek ve geliştirici döngüsü. Ölçümün yanında ekosistem taraması — bakım durumu, sürüm sıklığı, topluluk büyüklüğü — de buraya girer. — https://www.muhammetsafak.com.tr/research/program/arac-karsilastirma/
- **Arayüz performansı** (1) — Gönderilen JS, ilk boya ve etkileşim gecikmesi; bir kolaylığın kullanıcıya kaç kilobayta mal olduğu. Ölçümün yanında tarayıcı desteği ve API kararlılığı çözümlemesi de buraya girer. — https://www.muhammetsafak.com.tr/research/program/arayuz-performans/
- **Maliyet & kaynak** (0) — Bir kararın faturaya yansıyan tarafı: CPU-saat, bant genişliği, depolama ve istek başına gerçek maliyet. Ölçümün yanında fiyatlandırma modeli çözümlemesi de buraya girer. — https://www.muhammetsafak.com.tr/research/program/maliyet/

## Bulgu defteri

### Bir PHP framework'ünü kurmanın sabit maliyeti: disk boyutu hiçbir şey söylemiyor

- Tür: Ölçüm
- Soru: Yedi PHP framework'ü kurulduğunda diskte kaç megabayt, istek başına kaç dosya ve ilk istekte kaç milisaniye tutuyor — ve bu sayılardan hangisi gerçekten yük altındaki hızı öngörüyor?
- Bulgu: Disk boyutu hiçbir şey öngörmüyor: Yii2 en büyük vendor'a sahip (34,1 MB) ama istek başına yalnız 62 dosya yüklüyor — sahanın en azlarından. İstek başına dosya sayısı da öngörmüyor: CodeIgniter 96 dosya yükleyip 6.431 istek/sn veriyor, Symfony 224 dosya yükleyip 13.067 veriyor. Gerçekten ayrışan tek şey opcache soğukken ödenen ilk istek: Phalcon 2,2 ms, Laravel 72,2 ms — otuz üç kat. Bu, her deploy'dan sonra ilk ziyaretçinin ödediği derleme faturasıdır ve framework başına birkaç kilobayt değil, onlarca milisaniye tutuyor.
- Ölçüm tarihi: 2026-08-20
- Güven: Yüksek güven
- Program: arac-karsilastirma
- Ham veri: https://github.com/muhammetsafak/php-framework-bench/blob/main/results/2026-08-20/static.json
- https://www.muhammetsafak.com.tr/research/php-framework-ayak-izi/
- Markdown: https://www.muhammetsafak.com.tr/research/php-framework-ayak-izi.md

### Yedi PHP framework'ü aynı yükte ölçtüm: fark, istek gerçek iş yaptıkça küçülüyor

- Tür: Ölçüm
- Soru: Aynı donanımda, aynı PHP sürümünde ve aynı yedi rotayla, Laravel, Symfony, CodeIgniter, Yii2, Phalcon, Laminas ve Slim saniyede kaç isteği ne gecikmeyle karşılıyor?
- Bulgu: Boş bir rotada en hızlı ile en yavaş arasında 4,4 kat var (Slim 25.975, Laravel 5.966 istek/sn). Ama istek gerçek iş yapmaya başlayınca fark kapanıyor: veritabanından tek satır çeken bir istekte 3,7 kata, yirmi satır çekende 3,5 kata iniyor. Phalcon boş rotada üçüncüyken veritabanı isteğinde beşinciye düşüyor — C eklentisi olmak, sorgu beklerken bir işe yaramıyor. Asıl pahalı olan şey framework seçimi değil: Laravel'in kendi varsayılan web middleware grubu, aynı yanıtı 5.858'den 2.176 istek/sn'ye düşürüyor — yani tek bir varsayılan, framework'ler arasındaki farkın çoğundan daha pahalı.
- Ölçüm tarihi: 2026-08-20
- Güven: Orta güven
- Program: servis-yuk
- Ham veri: https://github.com/muhammetsafak/php-framework-bench/tree/main/results/2026-08-20
- https://www.muhammetsafak.com.tr/research/php-framework-yuk-testi/
- Markdown: https://www.muhammetsafak.com.tr/research/php-framework-yuk-testi.md

### Chart.js'i nasıl import ettiğin, ziyaretçiye kaç kilobayt gönderdiğini belirliyor

- Tür: Ölçüm
- Soru: `chart.js/auto` ile seçmeli `Chart.register()` arasındaki fark, gerçek bir üretim derlemesinde kaç kilobayt?
- Bulgu: Seçmeli register, `chart.js/auto` yerine 9,7 kB gzip tasarruf ettiriyor (67,8 → 58,1 kB, %14,3). Asıl büyük düşüş kütüphanenin kendisinde değil, hiç kullanılmayan controller'ları dışarıda bırakmakta: yalnız çubuk grafiği kaydeden bir sayfa 46,0 kB'a iniyor — auto'nun üçte ikisi.
- Ölçüm tarihi: 2026-08-19
- Güven: Yüksek güven
- Program: arayuz-performans
- https://www.muhammetsafak.com.tr/research/chartjs-import-stratejisi/
- Markdown: https://www.muhammetsafak.com.tr/research/chartjs-import-stratejisi.md