Kategoriler
Programlama

Programlama’da İşleç (Operatör)

Programlamaya yeni başlıyorsanız işleç ya da daha yaygın bir ifade ile operatör sözcüğünde gözünüzde bir şey canlandıramamış olmanız son derece normaldir. Gündelik hayatta basit matematik işlemleri için kullandığımız; örneğin toplama işlemi için “+“, ya da çıkarma işleminde kullandığımız “” işareti aslında birer aritmetik operatördür. Operatör dediğimizde aklınızda iyi kötü neyden bahsettiğimiz hakkında bir fikir oluştuysa şimdi işin biraz daha teknik tarafına geçebiliriz.

Bir deyim, ifade ya da işleyiş içerisinde önceden tanımlanan görevleri yerine getirmekle yükümlü karakterlere ya da karakter gruplarına operatör (işleç) denilmektedir. Diğer bir ifadeyle operatörler, bir veya birden fazla değeri alarak geriye döndüren özel işlevleri sağlayan unsurlardır.

Operatörler yaptıkları işlere göre gruplandırılır. Ayrıca operatörleri aldıkları operand sayısına göre de gruplamak mümkündür. Operand, bir işleme katılan data çeşidi, büyüklük ve çokluk anlamına gelir. Operand genellikle bir instruction’un yani talimatın adres bölümü için kullanılır. Fakat bir sonuç veya parametre, işletilecek bir sonraki instruction için adres veya isim göstergesi olabilir.

Örneğin; 3 + 5 ifadesinde + operatör, 3 ve 5 operand olarak isimlendirilir.

Operatörleri aldıkları operand sayısına göre;

Unary (tekli); Tek operand alan operatörler. (y++ ya da --x)
Binary (ikili); Çift operand alan operatörler. (x + y)
Ternary (üçlü); Üç operand alan operatörler. (x ? y : z)

şeklinde gruplandırırız.

Operatörler programlamada yaptıkları işe göre gruplandırılır. Her programlama dilinde farklı işlemler için farklı kategorilerde birbirinden farklı operatörler bulunabilir. Yine de her programlama dilinde dört ana grup diyebileceğimiz operatör bulunmak zorundadır. Bu dört ana grup; atama operatörü, aritmetik operatörler, karşılaştırma operatörleri ve mantıksal operatörlerdir.


Atama Operatörü

Tüm programlama dillerinde “=” sembolü atama işini üslenir. Programlamaya yeni başlayanlar tarafından “eşittir” diye okunsa da “eşittir” doğru bir tabir değildir.

Sağındaki operandı (veriyi), solundaki operanda tanımlama işlemi yapar.

Örneğin; i = 4 ifadesi için i eşittir 4 değil; i’nin değeri 4 denir.


Aritmetik Operatörler

Aritmetik operatörler temel matematiksel işlemleri gerçekleştirmek için kullanılır. Her programlama dilinde olmak zorundadır ve her programlama dilinde aynı şekilde çalışır.

OperatörAçıklamaÖrnek
+Toplama; solundaki ve sağındaki operandı toplar.6 + 2
-Çıkarma; solundaki operandan sağındaki operandı çıkarır.6 - 2
/Bölme; solundaki operandı sağındaki operanda böler.6 / 2
*Çarpma; solundaki ve sağındaki operandı çarpar.6 * 2
%Mod; solundaki operandın sağındaki operanda bölümünden kalanını hesaplar.6 % 2

Bazı programlama dillerinde farklı işlemler için farklı aritmetik operatörler bulunabilir.


Karşılaştırma Operatörleri

Karşılaştırma operatörleri için; sağındaki operandın ve solundaki operanda göre durumunu sorgulamak olarak tabir edebilir. Her programlama dilinde bulunmalıdır.

Karşılaştırma operatörleri karşılaştırmayı yaptıktan sonra geriye doğru (true) ya da yanlış (false) diye iki mantıksal değer döndürür. Programlama yaparken koşullar yazmakta kullanılır.

OperatörAçıklamaÖrnek
==Eşittir mi?
Solundaki ve sağındaki operand eşit ise doğru döndürür, eşit değilse yanlış döndürür.
x == y
!=Eşit Değil mi?
Solundaki ve sağındaki operand eşit değil ise doğru, eşit ise yanlış döndürür.
x != y
<Küçük mü?
Solundaki değer, sağındaki değerden küçükse doğru, değilse yanlış döndürür.
x < y
>Büyük mü?
Solundaki değer, sağındaki değerden büyükse doğru, değilse yanlış döndürür.
x > y
<=Küçük ya da Eşit mi?
Solundaki değer, sağındaki değerden küçük ya da eşitse doğru, büyükse yanlış döndürür.
x <= y
>=Büyük ya da Eşit mi?
Solundaki değer, sağındaki değerden büyük ya da eşitse doğru, küçükse yanlış döndürür.
x >= y

Tablodaki karşılaştırma operatörleri temel ve geneldir. Bunların dışında bazı programlama dillerinde farklı karşılaştırma operatörleri de olabilir.


Mantıksal Operatörler

Mantıksal operatörlerde her programlama dilinde olması gereken bir operatör türüdür. Mantıksal operatörlerde koşullar oluşturmak için kullanılır. Operand olarak mantıksal değerler true/false alırlar ve mantıksal true/false olarak bir değer üretirler.

OperatörTanımÖrnek
&&VE;
Aldığı operandların hepsi doğruysa doğru, aksi durumda yanlış döner.
true && true sonuç true
true && false sonuç false
||VEYA;
Aldığı operandlardan sadece bir tanesinin doğru olması durumunda doğru,
tüm operandlar yanlış olması durumunda yanlış döner.
true || true sonuç true
true || false sonuç true
false || false sonuç false
!Değil;
Mantıksal ifadeyi tersine çevirir.
!true sonuç false
!false sonuç true

Yine bazı programlama dillerinde farklı operatörler bulunabilir. Yada bazı programlama dillerinde bunlara ek olarak aynı işlemi yapan farklı operatörler tanımlanmış olabilir.


Farklı programlama dillerinde farklı işlemlerde kullanılan farklı operatörler bulunabileceğini unutmayın. C++ ve PHP gibi gelişmiş dillerde Bitsel işlemleri gerçekleştirmek için çeşitli operatörlerde bulunmaktadır.

Yazar Muhammet ŞAFAK

1992 İstanbul doğumluyum. 2008 yılından beri profesyonel olarak PHP geliştiriyorum. Her ne kadar ağırlıklı olarak PHP üzerinde çalışsam da C, C++, Python, Java programlama dillerini de kullanıyorum.

Bir Cevap Yazın