# RabbitMQ (PHP ile)

> PHP ile RabbitMQ kullanımı: mesaj kuyruğu oluşturma, mesaj gönderme (publish) ve tüketme (consume).

- Yayın: 2023-07-22
- Kategori: Araçlar & Teknolojiler
- Etiketler: PHP, RabbitMQ
- Okuma süresi: 2 dk okuma
- Kaynak: https://www.muhammetsafak.com.tr/blog/php-rabbitmq/
- Dil: tr-TR
- Yazar: Muhammet Şafak

---
Bir HTTP isteği bitmeden kullanıcıyı bekleten her işlem — toplu e-posta gönderimi, görsel dönüştürme, dış API çağrısı — aslında kuyruğa alınmayı bekleyen bir adaydır. RabbitMQ, bu iş yükünü üreten ve işleyen tarafları birbirinden ayıran, AMQP protokolü üzerine inşa edilmiş açık kaynaklı bir message broker'dır. Erlang ile yazılmıştır; bu seçim tesadüf değil: Erlang'ın eşzamanlılık modeli, binlerce bağlantıyı düşük kaynak tüketimiyle yönetmek için biçilmiş kaftan.

Bu yazıda PHP tarafındaki temel akışı — bir producer ve bir consumer — elle kuracağız. Amacım soyutlamanın arkasındaki mekanik görünür hale getirmek; production'da Laravel Queue veya Symfony Messenger arkasına gizlenecek olsa bile temel kavramların oturması önemli.

## Ortamı Ayağa Kaldırmak

Geliştirme ortamı için RabbitMQ'yu Docker ile başlatmak en hızlı yol:

```bash
docker run -d --name test_rabbitmq -p 5672:5672 -p 15672:15672 rabbitmq:3-management
```

`5672` AMQP trafiği için, `15672` ise yönetim arayüzü için. `http://localhost:15672` adresine `guest/guest` ile bağlandığınızda kuyruk durumunu, mesaj akışını ve bağlı consumer'ları gerçek zamanlı izleyebilirsiniz — ileride hata ayıklarken bu panel çok işe yarar.

## PHP Tarafı: `php-amqplib`

PHP'nin RabbitMQ ile konuşması için [`php-amqplib/php-amqplib` paketi](/blog/composera-gecis-php-bagimliliklarini-elle-yonetmeyi-birakmak/) de facto standart:

```bash
composer require php-amqplib/php-amqplib
```

Paketin `MBString` ve `Sockets` PHP eklentilerine bağımlılığı var; modern bir PHP kurulumunda bunlar zaten etkin gelir.

## Producer: Mesajı Kuyruğa Göndermek

Producer, işi tanımlayan taraftır. Aşağıdaki örnek her saniye kuyruğa yeni bir iş mesajı gönderir:

```php
<?php
require_once(__DIR__ . '/vendor/autoload.php');

const RABBITMQ_HOST = "localhost";
const RABBITMQ_PORT = 5672;
const RABBITMQ_USERNAME = "guest";
const RABBITMQ_PASSWORD = "guest";
const RABBITMQ_QUEUE = "taskQueue";

$connection = new \PhpAmqpLib\Connection\AMQPStreamConnection(RABBITMQ_HOST, RABBITMQ_PORT, RABBITMQ_USERNAME, RABBITMQ_PASSWORD);

$channel = $connection->channel();

// Kuyruk yoksa oluştur!
$channel->queue_declare(RABBITMQ_QUEUE, false, true, false, false, false, null, null);

$jobId = 0;

while (true) {
    $jobData = [
        "id"        => ++$jobId,
        "task"      => "sleep",
        "period"    => rand(0, 3),
    ];
    $job = json_encode($jobData, JSON_UNESCAPED_SLASHES);

    $message = new PhpAmqpLib\Message\AMQPMessage($job, [
        'delivery_mode' => 2, // Mesajı kalıcı yap
    ]);

    $channel->basic_publish($message, '', RABBITMQ_QUEUE);

    echo '[' . date("Y-m-d H:i:s") . '] Job created!' . PHP_EOL;
    sleep(1);
}
```

`queue_declare` çağrısındaki `true` parametresi kuyruğun `durable` olduğunu belirtir — RabbitMQ yeniden başlasa bile kuyruk varlığını korur. `delivery_mode: 2` ise mesajın diske yazılmasını sağlar; hem broker hem kuyruk dayanıklı olmadan mesaj güvencesi olmaz. İkisini birlikte kullanmak önemli.

Producer'ı başlatmak için:

```bash
php producer.php
```

## Consumer: Kuyruğu Dinlemek ve İşlemek

Consumer tarafı kuyruğu dinler ve her mesaj geldiğinde tanımladığınız callback'i çağırır:

```php
<?php
require_once(__DIR__ . '/vendor/autoload.php');

const RABBITMQ_HOST = "localhost";
const RABBITMQ_PORT = 5672;
const RABBITMQ_USERNAME = "guest";
const RABBITMQ_PASSWORD = "guest";
const RABBITMQ_QUEUE = "taskQueue";

$connection = new \PhpAmqpLib\Connection\AMQPStreamConnection(RABBITMQ_HOST, RABBITMQ_PORT, RABBITMQ_USERNAME, RABBITMQ_PASSWORD);

$channel = $connection->channel();

// Kuyruk yoksa oluştur!
$channel->queue_declare(RABBITMQ_QUEUE, false, true, false, false, false, null, null);

echo 'Mesajlar bekleniyor. Çıkmak için CTRL+C' . PHP_EOL;

$worker = function (object $message) {
    try {
        $job = json_decode($message->body, true);
        echo '[-] İşleniyor... #' . $job['id'] . PHP_EOL;
        sleep($job['period']);
        echo '[+] Bitti #' . $job['id'] . PHP_EOL;

        $message->delivery_info['channel']->basic_ack($message->delivery_info['delivery_tag']);
    } catch (\Throwable $e) {
        echo '[x] Failed #' . $job['id'] . PHP_EOL;
        $message->delivery_info['channel']->basic_nack($message->delivery_info['delivery_tag']);
    }
};

$channel->basic_qos(null, 1, null);
$channel->basic_consume(RABBITMQ_QUEUE, '', false, false, false, false, $worker);

while (count($channel->callbacks)) {
    $channel->wait();
}

$channel->close();
$connection->close();
```

`basic_qos(null, 1, null)` satırı kritik: consumer'a "bir önceki mesajı onaylamadan yeni mesaj alma" der. Bu olmadan RabbitMQ mesajları consumer'ların meşgul olup olmadığına bakmadan sırayla dağıtır; ağır bir mesaja takılan consumer'ın önünde işler birikirken diğerleri boşta kalabilir.

`basic_ack` ve `basic_nack` ise mesajın yazgısını belirler. `ack` ile "aldım ve işledim" dersiz, mesaj kuyruktan düşer. `nack` ile geri iade edersiniz; yeniden kuyruğa alınıp alınmayacağı üçüncü parametreyle (`requeue`) kontrol edilir.

Consumer'ı başlatmak için:

```bash
php consumer.php
```

## Neye Dikkat Etmek Gerekiyor

Bu örnekte kasıtlı olarak basit tuttuğum birkaç nokta production'da önem kazanır:

**Bağlantı yönetimi.** `AMQPStreamConnection` her zaman açık bir TCP bağlantısı tutar. Uzun soluklu consumer süreçlerinde heartbeat ayarlarını `AMQPStreamConnection`'ın on dördüncü parametresinden yapılandırmak gerekir; aksi hâlde broker zaman aşımına düşebilir.

**Hata ve yeniden deneme.** `basic_nack` ile mesajı geri göndermek sonsuz döngü yaratabilir — işlenemez bir mesaj sürekli kuyruğa döner. Dead letter exchange (DLX) kurarak belirli sayıda başarısız denemeden sonra mesajı ayrı bir kuyruğa yönlendirmek daha sağlam bir yaklaşım.

**Birden fazla consumer.** Aynı `consumer.php`'yi farklı terminal pencerelerinde çalıştırırsanız RabbitMQ iş yükünü aralarında dengeler. `basic_qos` ayarı yerindeyken her consumer aynı anda yalnızca bir mesaj tutar; ölçeklendirme bu kadar doğrusal.

Temel akışın PHP tarafındaki yansıması bundan ibaret. Gerçek projelerde bu kodu doğrudan yazmak yerine Laravel Queue veya Symfony Messenger'ın RabbitMQ driver'ını kullanırsınız; ama altta dönen mekanik aynı.